OKTOBARSKI SALON 2024 – ŠTA OSTAJE?
Kustoski MAU u NADA JE DISCIPLINA
Jubilarni, 60. Oktobarski salon otvoren je u Muzeju afričke umetnosti 20. oktobra na Dan oslobođenja Beograda, i trajao je do do 1. decembra 2024. godine. Poseban segment Nada je disciplina, koji su osmislile Lina Džuverović, i kustoskinje Muzeja, Ana Knežević i Emilia Epštajn, predstavio je radove umetnika i kolektiva među kojima su: Adrijan Melis Sosa, Darinka Pop-Mitić, doplgenger, I drugi (And Others): Urodnjene politike i prakse umetničkih kolektiva, Jelena Savić, Karavan, Katrin Bem i Jelena Micić, Kiluanži Kija Henda, Mvana, Milica Dukić, Milica Ružičić, kao i Čitalačka grupa za feminističko trajanje (FDRG).
Oslanjajući se na slogan afro-američke aktivistkinje Marjam Kabe „Nada je disciplina“, kao i na nasleđe i društvene vrednosti Pokreta nesvrstanih, kustoskinje su sarađivale sa umetnicima, udruženjima i grasruts inicijativama unutar i izvan sfere kulture, kako bi umetnost predstavile kao vezivno tkivo u negovanju solidarnosti i uzajamne podrške. Umetnici i kolektivi su koristili svoje procese rada, mogućnosti izlaganja i diskurzivnih programa s ciljem istraživanja potencijala suptilnih mikropolitičkih umetničkih činova kao mehanizama suočavanja sa trenutnim eksploatatorskim i korporativnim preuzimanjima života, represivnim i škodljivim političkim tendencijama i ekološkim problemima.
Posebno treba izdvojiti da je odabirom kustoskinja Muzej afričke umetnosti po prvi put uzeo učešća u Oktobarskom salonu, i to ne samo kao izlagački prostor, već i kroz sam koncept, izbor radova i umetnika, teme i poruka koje se njima šalju, kao i intenzivnom komunikacijom sa stalnom postavkom muzeja i nasleđem koje on baštini, ostvario posebnu i jedinstvenu vezu sa Oktobarskim salonom kao najvažnijom manifestacijom savremene umetnosti kod nas. Ova temeljna veza i ideja bazirana na konceptu Nada je disciplina, svoju reazlizaciju doživele su u više galerijskih i izlagačkih prostora u samom centru grada: galerijama FLU, SULUJ, ULUS i Artget.
U nedelju, 1. decembra, u Galeriji Fakulteta likovnih umetnosti dodeljene su nagrade 60. Oktobarskog salona, čime je manifestacija zvanično završena, nakon šest nedelja trajanja. Tri umetničke instalacije izložene u okviru Nada je disciplina osvojile su glavnu, drugu i specijalnu nagradu Oktobarskog salona, što predstavlja poseban uspeh.
Žiri u sastavu Darka Radosavljević, istoričarka umetnosti, Ana Adamović, umetnica, i Simona Ognjanović, istoričarka umetnosti, dodelio je nagradu za tri najbolja rada 60. izdanja Oktobarskog salona.
Izvod iz obrazloženja žirija
Specijalnom nagradom, žiri je želeo simbolički da ravnopravno istakne i podrži dva važna primera umetničkih inicijativa i praksi, koje su na različite načine doprinele vidljivosti nekih od ključnih tema ovogodišnjeg Oktobarskog salona. S jedne strane, rad Milice Dukić posvećen izradi Tekstilnih novina u saradnji sa Licemulice omogućio je stvaranje privremenih prostora intenzivne razmene posredovane zajedničkom umetničkom proizvodnjom, a u kojem su na ovom Salonu učestvovali pripadnici različitih umetničkih i neumetničkih zajednica, uključujući i posetioce izložbe. S druge strane, autorski tim kojeg čine Lidija Delić, Marija Šević, Nemanja Nikolić i Nina Ivanović je svojom umetničkom inicijativom i intervencijom u javnom prostoru pod nazivom Prostori za rad ponovo usmerio pažnju na višedecenijski problem lokalne umetničke zajednice, a to je nedostatak uređenog radnog prostora, koji je samo jedan od mnogobrojnih indikatora odsustva sistemske pomoći u rešavanju strukturalnih problema sa kojima se uočavaju umetnici i umetnička udruženja.
Milica Dukić, Tekstilne novine,
saradnja sa Licemulice, galerija SULUJ, foto: Ema Sabo
Druga nagrada dodeljena je umetniku iz Kube Adrijanu Melis Sosi, za zvučno-performativnu akciju dokumentovanu kao video rad pod nazivom Priče sa planinskog vrha koja je bila izložena u potkupolnom prostoru Muzeja. Mimo ovog, na Salonu su prikazana još dva rada istog autora (u galeriji ULUS), koji svedoče o kontinuitetu umetnikovog interesovanja u kome granice između umetnosti i svakodnevnih praksi često postaju sasvim porozne. Melis precizno prepoznaje neuralgične tačke savremenog društva i koristi ih kao polazišta za jasne i jednostavne inicijative kojima svedočimo u video radovima predstavljenim na ovogodišnjoj izložbi. Skoro na granici etičnosti, akcije koje umetnik pokreće kroz svoje radove ubedljivo postavljaju pitanja o značenju i smislu rada u kapitalističkom sistemu, o granicama solidarnosti i mogućnosti pobune u našem duboko nefunkcionalnom svetu.
Adrian Melis, Priče sa planinskog vrha,
Muzej afričke umetnosti, foto: Ema Sabo
Glavnu nagradu Salona žiri je dodelio radu Gospoda Cigani, udruženja Karavan iz Valjeva, koji se izdvojio kao izuzetan primer umetničkog angažmana, a čije je primarno delovanje usmereno na neposredno očuvanje bogatog muzičkog nasleđa romskog naselja Bair u Valjevu. Kroz krajnje ličan i neposredan rad s lokalnom zajednicom kojoj i sami pripadaju, kao i kroz saradnju s drugim umetnicima i organizacijama u realizaciji zajedničkih aktivnosti, umetnici i inicijatori ove grupe Tijana i Dragan Marić aktivno stvaraju društveno izuzetno ubedljive umetničke forme, među kojima se posebno ističu murali na bairskim kućama, nastali na osnovu porodičnih arhiva onih koji u njima danas žive. Takođe, veliki značaj imaju i redovne radioničarske aktivnosti umetničko-obrazovnog tipa koje se održavaju u porodičnoj kući Marića, a koje su takođe namenjene lokalnoj zajednici. U svetlu aktuelnih zbivanja koja se iz dana u dan radikalizuju, i u kojima je nemoguće predvideti 'šta ostaje', ili pre, 'šta će ostati' od kulturnog, umetničkog i istorijskog nasleđa društva u kojem živimo, a u kojem se ono aktivno i nezakonito uništava i otuđuje, čini se od neprocenjivog značaja ukazati na praksu Udruženja Karavan koje demonstrira ne samo svrsishodan oblik memorizacije prošlosti i nasleđa kao zajedničkog dobra, već to čini afirmišući principe udruženog rada i delovanja u kojem se umetnička i neumetnička zajednica konstruktivno i direktno sustiču.
Karavan, Gospoda Cigani,
galerija ULUS, foto: Ema Sabo
Uz glavne nagrade, u Galeriji FLU dodeljena je i nagrada Kulturnog centra Beograda, dugogodišnjeg organizatora manifestacije. Žiri Kulturnog centra Beograda, koga čini likovna redakcija KCB – istoričari umetnosti i kustosi Senka Ristivojević, Svetlana Petrović i Vladimir Bjeličić – proglasio je peruansku umetnicu Danijelu Ortiz dobitnicom nagrade Kulturnog centra Beograda. Instalacija Decolonized Museum Danijele Ortiz bila je izložena u Muzeju afričke umetnosti tokom trajanja Salona i bila centralni deo dve radionice koje su održane 28. i 29. novembra. Ortiz je jedan od umetnica koja čini deo koncepta posebnog segmenta Trag, Lorenca Balbija i Dobrile Denegri.
